11 apr 2020

Ethiek is geen filosofie meer

Ethiek. Het was ooit het domein van filosofen. Diepgaande discussies over goed en kwaad. Erg interessant allemaal. Maar vooral voor de intellectueel bij het openhaardvuur. Daarnaast ook niet altijd even praktisch toepasbaar. Daar moet verandering in komen.

Ethiek is in de huidige samenleving geen puur filosofische discussie meer. Maatschappelijke en vooral technische ontwikkelingen vragen steeds vaker om ethisch gedreven beslissingen.

Kijk naar de toepassingen rondom AI. We kennen inmiddels wel de voorbeelden waarbij AI modellen gebruikt worden om ‘deepfakes’ te maken. Waarmee ze mensen iets laten zeggen op video dat ze nooit gezegd hebben, maar zo realistisch is dat we het niet meer van echt kunnen onderscheiden. Grappig als het om een duidelijke persiflage gaat. Op zijn zachts gezegd minder grappig als het gaat om pornofilmpjes waar de hoofden van bekende mensen in geplakt worden. En ronduit gevaarlijk als het gaat om politici opruiende uitspraken te laten doen…

Ook rondom de manier waarop sommige bedrijven met onze gegevens omgaan is in toenemende mate iets waar we wat van (moeten) vinden. De AVG is in hoge mate een resultaat van een ethische discussie en een reactie op het massale gebruik van onze online gegevens.

Maar ook op meer sociaal niveau, is het de vraag hoe ethisch de COVID-maatregelen eigenlijk wel waren. Zeker als we kijken naar de isolatie van ouderen in verzorgingshuizen. Of iedereen laten volgen met een COVID-tracking app. In China zien we nu al dat die techniek nu ook gebruikt wordt om mensen te tracken die ‘politiek onbetrouwbaar’ zijn, soms gewoon omdat ze moslim zijn…

En dan hebben we de Black Lives Matter discussie. Steeds vaker en steeds breder zien we dat ethische discussies relevant zijn voor een steeds groter en ingrijpender deel van ons dagelijkse leven.

Ook van bedrijven wordt in toenemende mate ethisch verantwoord gedrag verwacht. We verwachten dat bedrijven zicht niet alleen aan de wet houden, maar dat ze ergens voor staan. Kijk maar naar de huidige discussie rondom adverteren op Facebook.

Binnen de Volksbank voeren we die ethische discussies steeds nadrukkelijker. We hadden al gedragsnormen en regels samen met onze belofte ‘Beter voor elkaar’. Sinds dit jaar hebben we een aparte Ethics Office en Ethische Klankbordgroep voor specifieke ethische dilemma’s door Artificial Intelligence en Machine Learning bij het automatiseren van processen en ontwikkelen van diensten.

En dan te beseffen dat er nog een horde aan ‘emergent technologies’ aan zit te komen die een nog grotere maatschappelijke impact kunnen hebben. Knutselen met DNA bij baby’s. Genetische manipulatie van voedsel en dieren. Het herintroduceren van uitgestorven diersoorten zoals mammoeten. Pogingen om het leven (sterk) te verlengen of zelfs onsterfelijkheid nastreven. Oorlog voeren met autonome drones. Vraagstukken rondom beslissingen die door zelfrijdende auto’s genomen zullen moeten worden.

We hebben steeds vaker een antwoord op ethische vragen nodig. En dat is best eng. Want om een goede ethische discussie te voeren, moet je verschillende zienswijzen goed tegen elkaar afwegen. Dan moet je dus wel openstaan voor diverse meningen, ideeën, angsten en zorgen. Ook als jij daar zelf niet meteen dezelfde ideeën over hebt. We zien in de Black Lives Matter discussie hoe verstard deze kan raken als we het over normen en waarden hebben, maar niet meer naar elkaar willen luisteren. Dat leidt tot polarisatie en niet tot de vorming van een gedeeld en gezamenlijk gedragen kader van normen.

Maar de dialoog moet wel gevoerd worden. Met oog voor alle kanten van ‘het verhaal’. Want de technologie staat niet stil. De ontwikkeling gaat gewoon door. In toenemende maat zullen we ons dan ook de vraag moeten stellen: ‘het kan allemaal wel, maar moeten we het wel willen?’ Doen we dat niet, dan overkomt het ons…

Robert Enters neemt je in zijn columns mee in de wereld van financiële innovatie, trends en ontwikkelingen.